Mesatarisht, nj\u00eb lit\u00ebr uj\u00eb i ambalazhuar p\u00ebrmban rreth 240.000 grimca plastike t\u00eb dallueshme.<\/p>\n\n\n\n
Uji i ambalazhuar mund t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb qindra mij\u00ebra grimce plastike, t\u00eb cilat kan\u00eb ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb sh\u00ebndetin e njeriut, sipas nj\u00eb studimi t\u00eb publikuar n\u00eb revist\u00ebn shkencore Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).<\/p><\/div>\n\n\n\n
Sipas gjetjeve t\u00eb studiuesve, nj\u00eb lit\u00ebr uj\u00eb i ambalazhuar p\u00ebrmbante mesatarisht rreth 240.000 grimca plastike, nga 10 deri n\u00eb 100 her\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa vler\u00ebsimet e m\u00ebparshme. B\u00ebhet fjal\u00eb kryesisht p\u00ebr nanoplastika, grimca jasht\u00ebzakonisht t\u00eb vogla q\u00eb mund t\u00eb kalojn\u00eb p\u00ebrmes zorr\u00ebve dhe mushk\u00ebrive drejtp\u00ebrdrejt n\u00eb qarkullimin e gjakut dhe m\u00eb pas t\u00eb depozitohen n\u00eb organe jetike si zemra dhe truri. Ato mund t\u00eb kalojn\u00eb edhe p\u00ebrmes placent\u00ebs dhe t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb trupin e fetusit. Shkenc\u00ebtar\u00ebt synojn\u00eb t\u00eb studiojn\u00eb ndikimin e tyre t\u00eb mundsh\u00ebm n\u00eb nj\u00eb gam\u00eb t\u00eb gjer\u00eb sistemesh biologjike.<\/p><\/div>\n\n\n\n
Prodhimi global i plastik\u00ebs i afrohet 400 milion\u00eb ton\u00ebve n\u00eb vit. M\u00eb shum\u00eb se 30 milion\u00eb ton\u00eb hidhen \u00e7do vit n\u00eb uj\u00ebra ose n\u00eb tok\u00eb, nd\u00ebrsa shum\u00eb produkte plastike \u2013 p\u00ebrfshir\u00eb tekstilet sintetike \u2013 l\u00ebshojn\u00eb grimca plastike gjat\u00eb p\u00ebrdorimit. Shumica e plastikave nuk biodegradohen, por thjesht cop\u00ebzohen n\u00eb grimca gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb vogla me t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn p\u00ebrb\u00ebrje kimike.<\/p><\/div>\n\n\n\n
Plastika n\u00eb ujin e ambalazhuar u identifikua p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb nj\u00eb studim t\u00eb vitit 2018, i cili gjeti mesatarisht 325 grimca p\u00ebr lit\u00ebr. Studime t\u00eb m\u00ebvonshme e rrit\u00ebn k\u00ebt\u00eb num\u00ebr ndjesh\u00ebm, por analizat e tyre kufizoheshin n\u00eb grimca m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se nj\u00eb mikromet\u00ebr, pra mbi kufirin e nanoplastikave.<\/p><\/div>\n\n\n\n
Studimi i ri p\u00ebrdor nj\u00eb teknik\u00eb t\u00eb avancuar t\u00eb quajtur mikroskopia e shp\u00ebrndarjes s\u00eb stimuluar Raman, e shpikur nga nj\u00eb prej autor\u00ebve t\u00eb studimit, biofizikani Wei Min nga Universiteti Columbia. Studiuesit zhvilluan gjithashtu nj\u00eb algorit\u00ebm p\u00ebr analizimin e t\u00eb dh\u00ebnave. Ata testuan tre marka uji t\u00eb ambalazhuar q\u00eb shiten n\u00eb SHBA dhe analizuan grimca plastike me madh\u00ebsi deri n\u00eb 100 nanometra. Rezultatet treguan nga 110.000 deri n\u00eb 370.000 grimca plastike p\u00ebr lit\u00ebr, ku rreth 90% ishin nanoplastika dhe pjesa tjet\u00ebr mikroplastika.<\/p>\n\n\n\n
Nj\u00eb nga plastikat e identifikuara ishte polietileni tereftalat (PET)<\/strong>, material nga i cili prodhohen shumica e shisheve plastike. Kjo nuk ishte e papritur, pasi grimcat e PET-it mund t\u00eb shk\u00ebputen nga shishja kur ajo shtrydhet ose ekspozohet ndaj nxeht\u00ebsis\u00eb. U identifikua gjithashtu n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb gjer\u00eb poliamidi (najloni)<\/strong>, i cili ka t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb vij\u00eb nga filtrat plastik\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorur gjat\u00eb pastrimit t\u00eb ujit p\u00ebrpara ambalazhimit. Plastika t\u00eb tjera t\u00eb zakonshme t\u00eb gjetura p\u00ebrfshijn\u00eb polistirenin, klorurin e polivinilit (PVC) dhe polimetil metakrilatin. Ekipi shkencor planifikon t\u00eb analizoj\u00eb edhe ujin e rubinetit, i cili gjithashtu \u00ebsht\u00eb treguar se p\u00ebrmban mikroplastika, por n\u00eb sasi shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla sesa uji i ambalazhuar. Scientists find alarming amount of plastic in bottled water<\/p><\/div>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
Shqet\u00ebsues \u00ebsht\u00eb fakti se shtat\u00eb llojet e plastik\u00ebs q\u00eb studiuesit k\u00ebrkuan p\u00ebrb\u00ebnin vet\u00ebm 10% t\u00eb nanogrimcave t\u00eb zbuluara n\u00eb mostra, nd\u00ebrsa p\u00ebr pjes\u00ebn tjet\u00ebr nuk dihet ende p\u00ebrb\u00ebrja. N\u00ebse t\u00eb gjitha jan\u00eb nanoplastika, numri i tyre mund t\u00eb arrij\u00eb dhjet\u00ebra miliona grimca p\u00ebr lit\u00ebr.<\/p><\/div>\n\n\n\n
Nj\u00eb nga autor\u00ebt e studimit, Beizhan Yan, kimist mjedisor n\u00eb Observatorin Lamont-Doherty t\u00eb Universitetit Columbia, po punon gjithashtu n\u00eb nj\u00eb projekt p\u00ebr studimin e mikro- dhe nanoplastikave q\u00eb p\u00ebrfundojn\u00eb n\u00eb uj\u00ebrat e zeza gjat\u00eb larjes s\u00eb rrobave. Sipas vler\u00ebsimeve t\u00eb deritanishme, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr miliona grimca p\u00ebr \u00e7do larje prej 10 kilogram\u00ebsh<\/strong>. Ekipi i tij po zhvillon filtra p\u00ebr reduktimin e ndotjes nga lavatri\u00e7et sht\u00ebpiake dhe industriale. Paralelisht, studiuesit bashk\u00ebpunojn\u00eb me ekspert\u00eb t\u00eb sh\u00ebndetit mjedisor p\u00ebr t\u00eb matur nanoplastikat n\u00eb indet njer\u00ebzore dhe p\u00ebr t\u00eb analizuar ndikimet e tyre zhvillimore dhe neurologjike.
Burimi: APE – MBE<\/strong><\/em><\/p><\/div>\n\n\n\n