“Kimikatet e përhershme” mbi kufirin e lejuar në ujin e vendeve evropiane
Rrjeti i Veprimit ndaj Pesticideve në Evropë (Pesticide Action Network Europe – PAN Europe) ka identifikuar praninë e një “kimikati të përjetshëm” në 10 nga 19 ujëra minerale të analizuara, në nivele që në disa raste ishin deri në 32 herë mbi kufirin e alarmit të Bashkimit Evropian.
Ndotje me TFA në ujëra të supozuara \”të virgjëra\” ujëra
Ndotje me TFA në ujëra minerale të supozuara “të virgjëra”
Ujëra minerale nga vende të ndryshme evropiane u gjetën për herë të parë të ndotura me TFA (acid trifluoroacetik), një lloj PFAS i njohur si “kimikat i përjetshëm”. Kjo substancë konsiderohet toksike për riprodhimin dhe grumbullohet në nivele shqetësuese në mbarë botën.
Pse është shqetësuese kjo gjetje
Gjetja është veçanërisht alarmante, pasi uji mineral duhet të jetë “i virgjër” dhe i lirë nga çdo lloj kimikati të krijuar nga njeriu. Ndotja besohet se vjen kryesisht nga përdorimi masiv i pesticideve që përmbajnë TFA ose përbërës që shndërrohen në TFA në mjedis, të cilat përdoren gjerësisht në mbarë botën.
Sipas PAN Europe, zbulimi i TFA-së në 10 nga 19 ujëra minerale – dhe në nivele shumë më të larta se kufijtë që duhet të shkaktonin veprim rregullator në BE – thekson nevojën për veprim urgjent. Gjetjet publikohen në një kohë kur autoritetet evropiane po shqyrtojnë vendosjen e kufijve të rinj për disa pesticide që lidhen me TFA-në.Pse është shqetësuese gjetja
Deklaratë e ekspertëve
“Kjo ka kaluar pothuajse pa u vënë re dhe është shumë shqetësuese, sepse në thelb po pimë TFA,” tha Angeliki Lysiakou nga PAN Europe. “Është shumë më e përhapur sesa mendonim.”
Ajo theksoi se studiuesit nuk fajësojnë prodhuesit e ujit mineral, pasi ndotja nuk vjen si pasojë e praktikave të tyre, por nga ndotja e përgjithshme e mjedisit. Edhe pse ndotja nga PFAS dihet prej kohësh se është e pranishme kudo, nivelet e TFA-së të zbuluara janë disa herë më të larta se ato të kimikateve të tjera “të përjetshme”.
Përdorimet e TFA-së dhe problemet që shkakton
Përveç përdorimit në pesticide, TFA lidhet edhe me gazrat ftohës fluorur, të cilët fillimisht u promovuan si zëvendësim më i sigurt i CFC-ve dhe përdoren edhe në sektorë të energjisë së pastër.
Megjithatë, studime të fundit tregojnë se TFA është një gaz i fuqishëm serrë, që mund të qëndrojë në atmosferë deri në 1.000 vjet. Rreth 60% e PFAS-ve të prodhuara nga viti 2019 deri në 2022 ishin gazra fluorur që përfundimisht shndërrohen në TFA.
Kjo substancë është veçanërisht problematike për shkak të lëvizshmërisë së saj të lartë dhe qëndrueshmërisë ekstreme në mjedis. Ndërkohë, teknologjitë aktuale të filtrimit, që janë efektive për PFAS të tjerë, nuk arrijnë të heqin TFA-në në shkallë industriale.
Reagimi i industrisë
Pavarësisht këtyre gjetjeve, industria kimike po rrit përdorimin e TFA-së ose të substancave që shndërrohen në të, duke i paraqitur ato si zëvendësime të sigurta, natyrore dhe jo toksike. Megjithatë, studimet e pavarura shkencore po i kundërshtojnë gjithnjë e më shumë këto pretendime.
Përdorimi në pesticide dhe të dhëna të reja
Në pesticide, TFA përdoret kryesisht si stabilizues ose për të rritur efikasitetin. Në SHBA, rreth 40% e përbërësve aktivë në pesticide janë PFAS.
Një studim i fundit zbuloi TFA në 93% të mbi 600 mostrave të ujit në Belgjikë, me përqendrime veçanërisht të larta në zonat bujqësore.
🇨🇭Shembuj nga Evropa dhe SHBA
Autoritetet zvicerane kanë konstatuar se TFA është i përhapur në ujërat nëntokësore të vendit. Në SHBA, të gjitha mostrat e ujit të shiut të testuara në Miçigan përmbanin këtë substancë.
Megjithatë, Agjencia Amerikane për Mbrojtjen e Mjedisit (EPA) e ka përjashtuar së fundmi TFA-në nga klasifikimi si PFAS, duke e vendosur atë nën rregullim më të lehtë. Organizatat e shëndetit publik pretendojnë se kjo ndodh për shkak të presioneve nga industria kimike, pasi TFA është një produkt shumë fitimprurës.
🇪🇺 Iniciativa nga Bashkimi Evropian
Komisioni Evropian po shqyrton ndalimin e dy pesticideve të përdorura gjerësisht që përmbajnë përbërës të lidhur me TFA-në, ndërsa substanca mund të klasifikohet së shpejti si toksike për riprodhimin.
Çfarë propozon PAN Europe
“Hapi i parë është ndalimi i burimeve më të përhapura të TFA-së, pra pesticideve PFAS,” thuhet në raportin e Pesticide Action Network Europe.
Me informacionet nga Guardian (Lifo)
