Uji-helm në të gjithë Greqinë

Metale të rënda toksike në ujin e pijshëm, lumenj, liqene dhe ujëra nëntokësore

Metale të rënda toksike janë zbuluar në ujin e pijshëm, në lumenj, liqene dhe ujëra nëntokësore, në përqendrime që tejkalojnë ndjeshëm kufijtë maksimalë të lejuar të vendosur nga Bashkimi Evropian ose në nivele potencialisht të rrezikshme për shëndetin e njeriut, në shumë zona të vendit. Shkencëtarët shprehin frikën se “ujë helm” në Atikë, Beoti, Eube, Ptolemaidë, në ishujt e Egjeut Verior, në lumin Pineos dhe në zona të tjera, po ndikon negativisht në prodhimin bujqësor dhe e konsiderojnë urgjente nevojën për marrje mostrash, kryesisht në ushqime–objektiv si zhardhokët, me qëllim hetimin e rreziqeve të mundshme nga konsumimi i tyre.

Një studim i kryer nga një komision ndërdisiplinor i Universitetit Bujqësor dhe Universitetit të Athinës për llogari të EFET-it dhe i dorëzuar në shtator të vitit 2009 udhëheqjes politike të Ministrisë së Zhvillimit Bujqësor dhe Ushqimit, nxori në dritë gjetje tronditëse: Në ujin e furnizimit të Kalamatas u zbulua nikel në vlera kufitare (20,00 μg/l). Në bashkinë Asopos të Lakonisë u konstatuan përqendrime plumbi (30,00 μg/l), trefish më të larta se kufiri i lejuar.“Helm” u gjet edhe në ujin e Hios, ku analizat zbuluan vlera kufitare, por të larta, të merkurit (1,00 μg/l).

Një karakteristikë e ujërave të furnizimit në njësitë administrative të Tebës është jo vetëm prania e kromit heksavalent (nga 3,00 μg/l deri në 12,80 μg/l), por edhe përqendrimet jashtëzakonisht të larta të merkurit.

Nga të dhënat e disponueshme rezulton se prania e metaleve të rënda toksike është e ndjeshme pothuajse në të gjitha ujërat e pijshme të shqyrtuara. Edhe pse shumica e mostrave paraqesin përqendrime më të ulëta se vlerat parametrike të përcaktuara nga Direktiva 98/83 e BE-së, shkencëtarët japin alarmin:“Edhe nëse përqendrimet janë të ulëta dhe nuk i tejkalojnë kufijtë, metalet e rënda veprojnë në mënyrë kumulative pasi hyjnë në organizëm”.

Në Patra u zbuluan nikel, krom total, plumb dhe arsenik (në N. Souli), brenda kufijve të lejuar. I njëjti “koktejl” metalesh u zbulua edhe në ujërat e pijshme të Orestiadës, N. Vyssës dhe Ardasit.
Përqendrime të ulëta u konstatuan në liqenet Marathona, Yliki dhe Mornos. Ujërat u vlerësuan të përshtatshme për furnizim dhe ujitje.
Hekur dhe mangan në përqendrime të larta – në disa raste mbi kufijtë – u gjetën në ujin e prefekturës së Evrosit. Në Orestiada arseniku varion nga 6,03 μg/l deri në 9,69 μg/l. Edhe pse nën kufirin maksimal (10 μg/l), vlerat konsiderohen të larta. Në komunitetin Baki u vërejtën herë pas here vlera dyfish mbi kufirin, duke e bërë ujin të papërshtatshëm.
Ujërat nëntokësore në Lavrio janë rëndë të ndotura me plumb (83,30 μg/l), nikel (77 μg/l), kadmium (28,30 μg/l) dhe elementë të tjerë, në përqendrime shumë mbi kufijtë e lejuar. Studiuesit theksojnë se përdorimi i tyre është i ndaluar për konsum njerëzor.
Një tjetër rast “uji helm” janë ujërat nëntokësore në Mesogjea, ku ndotja lokale është aq e lartë sa në disa zona uji është i papërshtatshëm edhe për ujitje.
Në zonën Koropi–Markopulo–Paiania u zbulua krom total që në disa vende tejkalon 100 μg/l (me kufi 50 μg/l). Siç theksojnë studiuesit, “pjesa më e madhe e këtij përqendrimi është në formën heksavalente”. Plumbi dhe kadmiumi janë gjithashtu mbi kufijtë.
Në Oropos dhe Oinofyta, përveç problemit të njohur me kromin heksavalent (deri në 80 μg/l), të gjitha metalet e rënda toksike tejkalojnë kufijtë.
Problem serioz paraqet edhe akuiferi i Ptolemaidës, kryesisht për shkak të shfrytëzimit intensiv të linjitit, djegies dhe hirit të pezulluar. U konstatuan përqendrime të larta arseniku (20,00 μg/l), merkurit (5,00 μg/l), plumbit (20,00 μg/l) dhe kadmiumit (5,00 μg/l). Ndotje e ngjashme vërehet edhe në Aliveri dhe Megalopoli.
Toksicitet i lartë u zbulua në ujërat nëntokësore të Orestiadës, Komotini, Ksanthit dhe Pyrgosit të Ilisë, ku u identifikua një “koktejl” elementësh metalikë. Në Pyrgos, uji përmban mangan 50 herë mbi kufirin dhe hekur pothuajse trefishin e vlerës së lejuar. Ujërat janë të papërshtatshme për përdorim njerëzor dhe, në disa raste, edhe për ujitje.

Sa i përket lumenjve, “kampion” i ndotjes mbetet Asoposi: të gjitha metalet tejkalojnë kufijtë (krom 65 μg/l, krom heksavalent deri 148 μg/l, plumb 20 herë mbi kufi, kadmium 12 herë mbi normë). Pineosi paraqet përqendrime të larta nikelit dhe kromit, ndërsa Evrosi ka vlerat më të larta të merkurit. Më pak të ndotur janë Kifisos i Beotisë dhe Alfiosi. Merkuri është “në të kuqe” edhe në liqenin Petron në Florinë: me kufi 1 μg/l, vlera mesatare arrin 112 μg/l, për shkak të mbetjeve industriale nga Ptolemaida. Liqenet Doirani dhe Koroneia paraqesin vlera të larta arseniku. Në përgjithësi, të gjitha sistemet liqenore të Greqisë Veriore shfaqin ndotje me arsenik, plumb dhe nikel.

Shkencëtarët përfundojnë se në zonat me ndotje intensive industriale, produktet ushqimore janë dukshëm më të ngarkuara me metale të rënda. Vëmendja përqendrohet te zhardhokët (karrota, patate, qepë) dhe perimet me gjethe (lakër, sallatë, spinaq). Megjithatë, studimi u realizua me pengesa serioze.“Kemi dërguar mbi 30 kërkesa për të dhëna në shërbime kompetente, por asnjë nuk u përgjigj”, denoncon profesori i asociuar i Kimisë Ushqimore, G. Zampetakis.

Vlera mesatare të përqendrimit të metaleve të rënda