PFAS: Gjysma e amerikanëve pinë ujë me “kimikate të përhershme”
Ndotja me PFAS është reale si në Amerikë ashtu edhe në Evropë. Këtë e tregojnë të paktën rezultatet e matjeve në SHBA, sipas një hetimi të fundit gazetaresk.
Uji që rrjedh nga pothuajse gjysma e rubinetëve në SHBA përmban PFAS. Këto janë substanca që gjenden në një gamë shumë të gjerë produktesh të përditshme. Si pasojë, një raport i përgatitur për llogari të qeverisë amerikane i ka lidhur këto kimikate me kancerogjenezën dhe probleme të tjera serioze shëndetësore.
PFAS, ose përbërje alkilike të perfluoruara, janë një grup prej mijëra kimikatesh industriale që nuk shpërbëhen as në organizmin e njeriut dhe as në mjedis. Për këtë arsye, ekspertët i kanë quajtur ato “kimikate të përhershme”.
Prej dekadash ato përdoren gjerësisht në: enë jo-ngjitëse, veshje rezistente ndaj ujit, izolime anti-zjarri, ngjitës, madje edhe paketimin e produkteve.
Kanceri, çrregullimet hormonale, hipertensioni, çrregullimet zhvillimore te fëmijët dhe problemet e fertilitetit janë disa nga efektet anësore të mundshme të këtyre substancave. Megjithatë, nevojiten studime më të gjera për të vërtetuar plotësisht një lidhje shkakësore.
PFAS: Përjetësisht dhe gjithkund të pranishëm
Studime të tjera kanë zbuluar “kimikatet e përhershme” në gjakun e shumicës së njerëzve, madje edhe në ujin e shiut.
Gjatë këtij muaji, kompani të mëdha kimike në SHBA u përballën me një numër të madh padish për ndotjen e ujërave nëntokësore me PFAS. Si pasojë, ato ranë dakord për kompensime që tejkalojnë 10 miliardë dollarë, në kuadër të marrëveshjeve jashtëgjyqësore.
Studimi i Shërbimit Gjeologjik Amerikan (USGS) është i pari që shqyrton praninë e PFAS edhe në puse private, përveç burimeve publike të ujit.
45% e 716 burimeve të ujit të analizuara përmbanin të paktën një lloj PFAS, mesatarisht në nivele pjesë për trilion.
Madje, për dy nënkategori të PFAS (PFOA dhe PFOS), përqendrimi mesatar tejkalonte kufirin prej 4 pjesë për miliard, të propozuar nga Agjencia Amerikane e Mbrojtjes së Mjedisit (EPA). Megjithatë, vendimi përfundimtar pritet të merret në vitin 2024.
Vlen të theksohet se analizat përfshinë vetëm 32 PFAS, pasi me metodat aktuale vetëm këto mund të zbulohen. Kjo do të thotë se prania e kimikateve të përhershme në ujë mund të jetë edhe më e përhapur sesa tregojnë të dhënat.
Siç pritej, ndotja e ujit është më e shpeshtë pranë zonave industriale ku prodhohen këto kimikate.
E vetmja anë pozitive është se PFAS mund të largohen nga uji përmes filtrave me karbon aktiv.
